Concerten

Laden Evenementen

« Alle Evenementen

  • Dit event is voorbij.

Schnittke: Concert voor Koor

23 juni 2018, 20:15

USCantorij i.s.m. Hollands Vocaal Ensemble Amsterdam

Met het Concert voor Koor staat Schnittke in een rijke traditie van sacrale Oost-Europese koorconcerten. De tekst van het Concert is het derde gebed (van de 95) uit Het Boek van de Treurzangen van de Armeense monnik en dichter Gregor Narekatsi (951-1003). Schnittke volgt de Russische vertaling die het gebed in vier gedichten opdeelt. Als eerste componeerde hij deel drie (1984) en na een succesvolle ontvangst toonzette hij ook de andere drie gedichten (1985). In het eerste deel wordt God geportretteerd. Het tweede deel legt uit dat deze tekst voor iedereen is, voor de rechtschapene en voor de zondige. In het derde deel bidt de dichter voor het zielenheil van de lezer en in het laatste deel bidt hij dat er helende kracht van zijn tekst mag uitgaan. Schnittke zoekt in zijn Concert naar een sterke verbondenheid tussen de religieuze tekst en de muziek. Hij laat ritmiek, dynamiek en klankkleur ontstaan vanuit de tekstintentie, zoals ook Bach – door Schnittke zeer geliefd – dat in zijn passies etaleerde. En net als Rachmaninov laat ook Schnittke zich inspireren door oude Russisch-Orthodoxe melodieën zonder ze echter letterlijk te citeren.
Hij verweeft de vaak simpele melodielijnen met zijn eigen herkenbare gebruik van chromatiek, clusters en dissonanten. Woordbetekenissen en tegenstelling worden onderstreept door opvallende mineur-majeur schakelingen vaak veroorzaakt door subtiele stemverschuivingen. De ‘plotseling overvallende dodelijke angst en twijfel’ (deel drie) toonzet Schnittke met veel dalende chromatiek in alle stempartijen. Dynamische ontwikkelingen van fluisterzacht tot overweldigend forte vertolken de ontlading van meditatieve momenten in grote klankuitbarstingen. Deel vier eindigt tenslotte, naar de aard van de tekst, in een groot weldadig uitgesponnen amen.

Alfred Schnittke (1934-1998) werd geboren in Engels, destijds de hoofdstad van de Wolga-Duitse Autonome Socialistische Sovjetrepubliek. Schnittkes vader was een in Duitsland opgegroeide joodse journalist en zijn katholieke moeder was Wolgaduitse. Van 1946 tot 1948 woonde de familie in Wenen waar Schnittke zijn eerste muziekonderwijs kreeg. Daarna verhuisde de familie naar Moskou waar Schnittke van 1953 tot 1958 compositie studeerde aan het conservatorium. In zijn beginjaren volgde Schnittke de naoorlogse moderne en avant-gardistische compositiestijl uit West-Europa; een stijl die vernieuwing zocht door het traditionele te negeren. Deze stijl werd gewraakt door de officiële componistenbond en Schnittke ondervond veel tegenwerking. Waar de ‘stichters’ van het modernisme – componisten als Schönberg, Boulez en Xenakis – niet van hun strikte compositiestijl afweken maakte Schnittke, net als bijvoorbeeld Arvo Pärt, in het begin van de jaren zeventig een ommezwaai naar wat later met postmodernisme is aangeduid. Schnittke zelf noemde zijn nieuwe werkwijze polystilistiek: het vermengen van muziekcitaten en nabootsingen van stijlen en genres uit het verleden met als doel een stijldiversiteit die het beste van alle stijlen combineert. Schnittkes wending was een schok voor veel jonge Russische componisten die een groot respect en geloof hadden in alles wat Schnittke deed. Schnittke zelf motiveerde zijn wending vanuit het gevoel dat de sterk rationele moderne compositiestijl hem geen betere muziek opleverde zoals hij daar eerst wel in geloofde. Met deze stijlverandering kreeg Schnittke een grote groep nieuwe bewonderaars en aanhangers; hij werd toegelaten tot de componistenbond, zijn concerten waren vaak uitverkocht, maar de Lenin Prijs van 1991 weigerde hij. Tijdens zijn hele leven heeft Schnittke veel koormuziek geschreven – uiteindelijke meer sacrale dan wereldlijke – te beginnen met zijn Drie koren (1954-55), en eindigend met Lux Aeterna waar hij in 1994 aan begon en dat Rozdenstvensky completeerde op basis van Schnittkes schetsen. Na zijn eerste hartaanval in 1985 verhoogde Schnittke zijn productiviteit nog enorm, alsof hij haast had om nog zoveel mogelijk te componeren.

Gegevens

Datum:
23 juni 2018
Tijd:
20:15

Locatie

Nicolaïkerk
Nicolaaskerkhof 8
Utrecht, Nederland
+ Google Maps